…ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ Հ. ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ ԱՆՎԱՆ ԵՐԿՐԱԲԱՆԱԿԱՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆԸ ՆՇԵՑ ԼԵՌՆԵՐԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՕՐԸ

ՀՀ ԳԱԱ-ի Հ. Կարապետյանի անվան երկրաբանական թանգարան

2003թ. ՄԱԿ Ի Գլխավոր Ասամբլեայի 57-րդ որոշմամբ դեկտեմբերի 11-ը նշանակվեց Լեռների միջազգային օր:       1

Այն ո վ է ասում

Որ Արարատը ձերն է ու ձերը.

Անհեթեթ պատրա՜նք.

Քարտեզն է ձերը,

Քարտեզի վրա չափած-գծա՜ծը,

Իսկ ինքը՝ լե´ռը…

Չե´ս խլի երբեք գիր ու կնիքով

Եվ սահմանների փշալարերով երբեք չե´ս բանտի

Մերը՝ հոգի´ն է….  

                                                  Ս. ԿԱՊՈՒՏԻԿՅԱՆ

Հրաբխային ժայթքումները բնության ամենասարսափելի և ահեղ երևույթներից են: Աշխարհի տարբեր անկյուններում մարդիկ դարերով սնահավատորեն սարսափել են հրաբուխներից: Հրացայտ լեռները, որ լավայի հոսքեր, մահաբեր գազեր, մոխիր ու քար էին ժայթքում, դաժան կուռքեր էին դարձել: Մարդիկ զոհեր էին մատուցում, իսկ խառնարաններում թաղում էին                                                                       զոհված մարտիկներին:

Միլիոն տարի առաջ Հայկական լեռնաշխարհում հայտնված մարդը լսել է քարե հսկաների նվազող հառաչը: Երբեմնի հուրհրացող գագաթները երկար ու խոր քուն են մտել….

Երկար ժամանակ կարծում էին, որ հրաբուխները միայն կործանում ու մահ են բերում: Եվ միայն վերջերս գիտնականներին հաջողվեց աpացուցել, որ հրաբխային ոլորտի պայմաններում նույնպես կարող են առաջանալ և զարգանալ կյանքի առաջին մոլեկուլները:

Հայաստանի ողջ բնությունը պատմում է նրա հրաբխային անցյալի մասին և պատահական չէ, որ 1959 թվականին հրաբխագետների առաջին համամիութենական խորհրդակցությունը անցկացվեց Երևանում:

Եվ կարծես թե թանգարանի համար ավանդույթ դարձած այս տոնը նշվեց Թալինի ավագ դպրոցի աշակերտների հետ միասին՝ տնօրեն Հայկ Դիլանյանի գլխավորությամբ: Տեղանքի ընտրությունը պատահական չէր ընտրված. այս շրջանում է գտնվում Արտենի լեռնազանգվածը:

Հայկական լեռնաշխարհը վանակատի (օբսիդիանի) հայրենիքն է. Արտենիում հայտնաբերվել է մոտ 1.4 մլն տարվա վաղեմության վանակատ: 

«Մենք ուսումնասիրում ենք հսկայական բացօթյա գործարանի մնացորդները»,- ասում է հնագետ, Հայստանի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող Բորիս Գասպարյանը: Միլիոնավոր շեղբեր, կացիններ, սայրեր, կտրիչներ, նետասլաքներ, նետերի ծայրակալներ, որոնք արտադրվել են այս լեռնային գործարանում և տարածվել հսկայական ցանցով դեպի Եվրոպա: Արտենիի արտադրանքի չափերը ապշեցուցիչ են: 

Հաշվի առնելով, որ Կովկասը՝ մասնավորապես Հայկական լեռնաշխարհն է եղել մարդկային միգրացիաների կենտրոնը, որ հենց այստեղից են մարդիկ միգրացվել դեպի Եվրոպա և այլ մայրացամաքներ, վանակատից պատրաստված զենքերի տարածումը Հայաստանից նշանակալի է:

Ծրագիրը սկսվեց թանգարանի տնօրեն Գայանե Գրիգորյանի բացման խոսքով: Ներկայացվեցին թանգարանի ամենահետաքրքիր նմուշները: Խոսվեց դրանց կարևորության ու կիրառության մասին: Եղան դիդակտիկ նյութեր, դասախոսություններ, ինտելեկտուալ խաղ «Ամենահետաքրքիրը լեռների մասին» թեմայով՝ թանգարանի էքսկուրսավար Անուշ Գրիգորյանի ղեկավարությամբ: Սեդա Ավագյանի կողմից տեղում աշակերտների հետ կազմակերպվեց նախօրոք մշակված փոքրիկ բեմականացում` «Հայոց լեռների զրույցը», ինչպես նաև ինտերակտիվ դասընթաց` «Ինչ են պատմում հրաբուխները. oբսիդիանի կիրառությունն արդի ժամանակաշրջանում» թեմաներով:

ՀՀ ԳԱԱ ԵԳԻ երկրաբան, ե.գ.թ. Սերգեյ Կարապետյանի կողմից համառոտ կերպով ներկայացվեց Հայաստանի հրաբխականությունը, և նշվեց, որ Հայաստանում հայտնի են 550-ից ավելի հրաբուխներ, որոնցից թթու՝ գրանիտային կազմի հրաբուխները 15-ն են: Այդ հրաբուխներից են Արտենին, Գութանասարը, Հատիսը, Սպիտակասարը, Գեղասարը, Բազենքը և ուրիշներ, որոնցից ըստ կառուցվածքի բարդությամբ արտավիժած նյութերի որակով լավագույնը համարվում է Արտենի հրաբուխը: Դրանց ժայթքման հետևանքով արտավիժել են օբսիդիան, պեռլիտ, պեմզա:

Այսպիսով նյութը մատուցվեց հնարավորինս մատչելի՝ համատեղելով օգտակարն ու հաճելին….6 5 4 3 2 02 01 0

Leave a Comment