Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելից. մեկ դար անց

գենոցիդՄեկ դար առաջ Օսմանյան Թուրքիայում կանխամտածված ծրագրով աննկարագրելի դաժանությամբ սպանվեցին մեկ ու կես միլիոն հայեր:

1915 թվականի ապրիլի 24-ին Կոստանդնուպոլսում ձերբակալվեց շուրջ 600 հայազգի մտավորական։ Հայերի Ցեղասպանությունն իրականացվում էր մի քանի փուլերով՝ հայ զինվորների զինաթափում, հայերի ընտրողական տարհանում սահմանամերձ շրջաններից, Տեղահանության մասին օրենքի ընդունում, հայերի զանգվածային տեղահանություն ու սպանություն։

Ցեղասպանության հիմնական կազմակերպիչներ են համարվում երիտթուրքերի առաջնորդներ Թալեաթը, Ջեմալը և Էնվերը, ինչպես նաև «Հատուկ կազմակերպության» ղեկավար Բեհաեդդին Շաքիրը։ Հայկական Սփյուռքի մեծ մասն առաջացել է Օսմանյան կայսրությունից բռնագաղթված և Մեծ եղեռնը վերապրած հայերից։

Օսմանյան կայսրությունում հայերի և նացիստական Գերմանիայի կողմից բռնազավթված տարածքներում հրեաների զանգվածային ոչնչացումը բնութագրելու համար «Ցեղասպանություն» եզրույթն իր ժամանակին առաջարկել է հենց եզրույթի հեղինակ Ռաֆայել Լեմկինը: Հոլոքոստից հետո հայերի Ցեղասպանությունը պատմության մեջ իր ուսումնասիրվածությամբ համարվում է երկրորդը։ 1915 թվականի մայիսի 25-ի համատեղ հռչակագրում պատմության մեջ առաջին անգամ դաշնակից երկրները (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա և Ռուսական կայսրություն) հայերի զանգվածային սպանությունները որակեցին իբրև «հանցագործություն մարդկության դեմ»։

Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության կոտորածն ու զանգվածային տեղահանությունը` Հայոց Ցեղասպանությունը, պաշտոնապես ճանաչել եւ դատապարտել են Ուրուգվայը, Կիպրոսը, Ռուսաստանը, Հունաստանը, Կանադան, Ֆրանսիան, Արգենտինան, Բելգիան, Լիբանան, Իտալիան, Վատիկանը, Շվեյցարիան, Հոլանդիան, Սլովակիան, Գերմանիան, Լիտվան, Վենեսուելան, Լեհաստանը, Չիլին, Հարավային Ավստրալիան, Շվեդիան, Ավստրիան:

ԱՄՆ-ի 50 նահանգներից 44-ը ճանաչել են Հայոց Ցեղասպանությունը:

Leave a Comment